Czym jest Fediwersum?

Fediwersum (sfederowane uniwersum, z ang. federated universe) to nieformalne określenie sieci platform internetowych wzajemnie komunikujących się przy użyciu wspólnych standardów. Umożliwia to użytkownikom tych platform interakcję tak, jakby korzystali z jednej wspólnej usługi.

Co to oznacza w praktyce? Wyobraź sobie, że mając konto na Facebooku możesz oglądać i komentować filmy swojego ulubionego twórcy z YouTube, a platforma prowadzona przez twoją koleżankę-nerdkę na serwerze w swojej piwnicy pozwala obserwować oficjalne konto prezydenta Polski. I to pomimo tego, że każda z wymienionych usług ma innego właściciela i różni się interfejsem, dostępnymi funkcjami, zasadami oraz domeną, pod którą jest dostępna. Dokładnie tak działa poczta e-mail, z której prawdopodobnie korzystasz.

Tak samo działa też Fediwersum. To sieć platform społecznościowych, blogów, forów, platform do udostępniania wideo i innych usług, które dzięki wykorzystaniu wspólnych standardów (w szczególności protokołu ActivityPub), umożliwiają użytkownikom wzajemną komunikację bez względu na to, z której platformy korzystają.

Kto prowadzi takie serwery?

W przeciwieństwie do wspomnianej wcześniej poczty e-mail, nie znajdziesz tu jeszcze mających setki milionów użytkowników serwerów należących do gigantów takich jak Google, Microsoft czy Apple¹. Istnieją jednak serwery stanowiące dodatke usługi jakieś firmy, prowadzone przez organizacje non-profit, przez twórców projektu czy osoby prywatne, często proszące przy tym o darowiznę na utrzymanie serwera. Dzięki temu na większości z nich nie zobaczysz reklam, ani profilowania treści. Każdy taki serwer może mieć swoje zasady i decydować, jakie treści mogą publikować jego użytkownicy. Nie traci jednak kontaktu z użytkownikami innych serwerów, jeżeli administracja nie zablokuje ich.

Dokładna liczba serwerów i użytkowników w Fediwersum nie jest możliwa do określenia ze względu na jego zdecentralizowany charakter, lecz statystyki wskazują na istnienie ponad 25 tysięcy aktywnych serwerów i ponad miliona aktywnych użytkowników miesięcznie². Na te serwery skladają się zarówno większe instancje, jak i mniejsze, często jednoosobowe, a także platformy takie jak blogi federujące się z wykorzystaniem protokołu ActivityPub.

Widoczność i prywatność

Większość platform w Fediwersum domyślnie udostępnia treści jako publiczne, oferując też możliwość ograniczenia widoczności wpisów do obserwujących, lub tylko oznaczonych osób. Standardem jest możliwość ręcznego zatwierdzania obserwujących. Niektóre platformy oferują możliwość tworzenia list użytkowników (nazywanych np. kręgami), którzy zobaczą dany wpis, lub funkcję grup stanowiących oddzielne społeczności niezależne od serwerów, do których należą ich członkowie.

Moderacja i zasady

Każdy serwer w Fediwersum ma swoje zasady i moderację. Polityka moderacyjna może się znacząco różnić w zależności od serwera, co pozwala użytkownikom znaleźć społeczność, która najlepiej odpowiada ich potrzebom i wartościom. Narzędzia moderacyjne dostępne dla administratorów serwerów pozwalają im na podejmowanie działań takich jak usuwanie treści czy blokowanie użytkowników niezgodnych z zasadami wewnątrz własnego serwera, a także działań wobec treści z innych serwerów, takich jak – najbardziej radykalne – blokowanie całych serwerów. Pozwala to na tworzenie bezpiecznych przestrzeni, jednocześnie nie zaburzając decentralizacji — użytkownicy innych serwerów dalej są połączeni z tym serwerem.

Oprócz tego, większość platform w Fediwersum oferuje użytkownikom narzędzia pozwalające na kontrolowanie tego, co widzą. Oprócz możliwości blokowania innych użytkowników, mogą sami blokować inne serwery, wyciszać wpisy zawierające określone słowa kluczowe ukrywając je całkowicie lub chowając za ostrzeżeniem. Coraz więcej platform oferuje też możliwość kontroli nad tym, kto może wchodzić w interakcje z ich wpisami, pozwalając ograniczyć je do obserwujących czy samych siebie. Pozwalają też na ręczne zatwierdzanie poszczególnych interakcji.

Platformy w Fediwersum

W Fediwersum znajdziesz różnorodne platformy, różniące się głównym celem i rodzajem publikowanych treści. Można je podzielić na:

• Mikroblogi: Platformy takie jak Mastodon, Pleroma czy Sharkey, które są najbardziej zbliżone do Twittera, oferując krótkie wpisy tekstowe i możliwość dodawania multimediów.
• Blogi: Oprócz wywodzących się z Fediwersum platform takich jak WriteFreely, wiele popularnych platform blogowych, takich jak WordPress czy Ghost, oficjalnie oferuje możliwość federacji z wykorzystaniem protokołu ActivityPub.
• Platformy udostępniania wideo: Tu najpopularniejszym rozwiązaniem jest PeerTube, umożliwiający twórcom publikowanie treści wideo i nadawanie na żywo. Widzowie mogą komentować treści, a także subskrybować kanały, podobnie jak na YouTube.
• Fotoblogi: Platformy takie jak Pixelfed, wzorowany mocno na Instagramie, czy przeznaczony dla fotografów Vernissage.
• Fora dyskusyjne i alternatywy dla Reddita: NodeBB to oprogramowanie forum obsługujące federację z wykorzystaniem protokołu ActivityPub. Dostępna jest też oficjalna wtyczka do oprogramowania Discourse. Oprócz tego, istnieja platformy takie jak Lemmy czy Piefed, które oferują funkcje podobne do Reddita, umożliwiając użytkownikom tworzenie społeczności, publikowanie treści i komentowanie.

Oprócz tego, w Fediwersum istnieja platformy o bardziej niszowym charakterze, jak BookWyrm dedykowane miłośnikom książek, czy pozwalające na tworzenie różnorodnych doświadczeń jak Bonfire czy Emissary. Wszystkie wymienione platformy są otwartoźródłowe i pozwalają na uruchomienie własnego serwera, a także federację z innymi serwerami w Fediwersum.

→ Zacznij korzystać z Fediwersum