Fediwersum dla instytucji publicznych

Portale społecznościowe stanowią niemal nieodłączny element naszego życia. Pozwalają utrzymywać kontakt ze znajomymi, są źródłem informacji i rozrywki, a także centrum życia politycznego zarówno na szczeblu państwowym, jak i lokalnym. Obecność profilów organów władzy publicznej w tych mediach od lat nikogo nie dziwi. Pełnią one głównie funkcje informacyjne i promocyjne, wyróżniając się możliwością dwukierunkowej komunikacji — umożliwiają obywatelom udział w dyskusjach i wyrażanie opinii.

Uzależnienie komunikacji instytucji publicznych od komercyjnych portali społecznościowych

Mimo podkreślanego od wielu lat braku podstawy prawnej dla obecności jednostek administracji publicznej na portalach społecznościowych¹, ich profile stały się ważnym elementem komunikacji z obywatelami. Często stanowią jedyne miejsce publikacji niektórych informacji.

Taki stan uzależnia dostęp do publikowanych treści od wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych obywateli przez działające dla zysku zagraniczne podmioty, a często również od posiadania konta na ich platformach. Jednocześnie w niesprawiedliwy sposób uprzywilejowuje nieliczne portale społecznościowe, przyznając im wyłączność na publikowane przez organy rządowe treści, które niejednokrotnie wzbudzają duże zainteresowanie i emocje. Ten kanał dystrybucji informacji w znacznym stopniu uzależnia widoczność i docieralność publikowanych treści od nietransparentnie działających algorytmów, interesów biznesowych lub politycznych, a nawet chwilowego nastroju właścicieli platform.

Alternatywnym podejściem jest obecność instytucji publicznych w Fediwersum. W przeciwieństwie do tradycyjnych portali społecznościowych, rozwiązanie to nie nadaje monopolu na publikowane treści żadnej firmie czy organizacji. Każdy podmiot — komercyjny, prowadzony przez organizację pozarządową lub prywatny — może na równych zasadach zaimplementować otwarte standardy, na których opiera się Fediwersum, i umożliwić dostęp do publikowanych przez te instytucje treści. Oparcie obecności instytucji w mediach społecznościowych na własnej infrastrukturze to sposób na zachowanie pełnej suwerenności cyfrowej, uniezależnienie dystrybucji treści od zewnętrznej moderacji oraz poszanowanie prywatności i bezpieczeństwa użytkowników.

Przykłady obecności instytucji publicznych w Fediwersum

Obecność instytucji publicznych w Fediwersum to już rzeczywistość. Wiele z nich działa tu na stałe lub eksperymentuje z wdrożeniem. Niektóre ograniczyły się do utworzenia konta na jednym z ogólnodostępnych serwerów (np. polski Urząd Ochrony Danych Osobowych), lecz istnieją też liczne wdrożenia platform implementujących ActivityPub na własnej infrastrukturze.

Przykłady instytucji publicznych korzystających z Fediwersum w Unii Europejskiej:

Skupiamy się wyłącznie na profilach obecnych na instancjach prowadzonych przez instytucje publiczne. Z perspektywy suwerenności cyfrowej korzystanie z usług prowadzonych przez podmioty komercyjne czy organizacje pozarządowe implementujące standardy Fediwersum nie różni się znacząco od korzystania z tradycyjnych portali społecznościowych.

Uruchomienie własnej instancji Fediwersum przez instytucje publiczne to ważny krok w kierunku suwerenności cyfrowej. Zapewnia on kontrolę nad publikowanymi treściami oraz ich dostępnością i nie faworyzuje żadnego dostawcy usług. Jednocześnie umożliwia obywatelom interakcję z instytucjami publicznymi w sposób suwerenny, bez konieczności korzystania z komercyjnych portali społecznościowych, które często naruszają prywatność i bezpieczeństwo użytkowników. Widoczność publikowanych tresci nie jest uzależniona od nieprzejrzystych algorytmów ani interesów biznesowych czy politycznych właścicieli platform. Dlatego zachęcamy wszystkie instytucje publiczne do rozważenia obecności w Fediwersum, w szczególności poprzez uruchomienie własnej instancji, w oparciu o własną infrastrukturę.

Suwerenna komunikacja poza Fediwersum

Suwerenna komunikacja oparta o media społecznościowe to ważny aspekt suwerenności cyfrowej instytucji publicznych, ale nie jedyny. Równie istotne jest zapewnienie możliwości komunikacji w innych formatach, w sposób suwerenny i niezależny od komercyjnych podmiotów. Przykładem jest dostępność oficjalnych komunikatów w sprawdzonym formacie RSS. Instytucją udostępniającą kanały RSS wraz z informacjami o tym, czym są i jak z nich korzystać, jest UOKiK².

Innym ważnym aspektem jest udostępnianie dokumentów, w szczególności szablonów dokumentów urzędowych, w otwartych, ustandaryzowanych formatach, takich jak Open Document Format, zamiast w zamkniętych formatach firm trzecich. Często instytucje publiczne udostępniają dokumenty w formatach pakietu Microsoft Office (np. .docx czy .xlsx), które — choć technicznie otwarte — są krytykowane za nadmierną złożoność³, silnie powiązane z komercyjnym oprogramowaniem firmy Microsoft, a ich obsługa w oprogramowaniu innych firm bywa problematyczna. Jednocześnie alternatywne pakiety biurowe, takie jak wolny i otwartoźródłowy LibreOffice czy przeglądarkowy Google Docs, są bardzo popularne wśród obywateli. Przyjęcie uniwersalnego standardu dokumentów to prostszy krok niż zmiana pakietu biurowego na wolne rozwiązanie, a dla obywateli jego korzyści są bardziej odczuwalne. Na ten krok na poziomie ogólnopaństwowym zdecydował się rząd federalny Niemiec, stawiając za cel rok 2027⁴. Na poziomie lokalnym często jednak całkowicie rezygnuje się z produktow firmy Microsoft, przechodząc na rozwiązania oparte o wolne oprogramowanie, jak w przypadku landu Szlezwik-Holsztyn, który — po udanym programie pilotażowym — w 2024 roku ogłosił plan migracji wszystkich swoich urzędów na oprogramowanie LibreOffice⁵. Rozwój otwartoźrodłowego pakietu biurowego dla administracji publicznej został zapowiedziany przez dyrektora Centralnego Ośrodka Informatyki w lutym 2026 roku⁶.

Suwerenność cyfrowa państwa to nie tylko wykorzystywanie suwerennych rozwiązań w komunikacji z obywatelami, ale także w komunikacji wewnętrznej. Ponad 600 podmiotów w sektorze publicznym wykorzystuje platformę Nextcloud jako zamiennik dla chmur Google czy Microsoftu⁷. To rozwiązanie, zapewniające kontrolę nad przechowywanymi danymi, jest wykorzystywane również przez instytucje w Polsce.